Uitleg

Iedere volwassene heeft een eigen betaalrekening nodig om mee te kunnen doen in de maatschappij. De banken en hulpverleningsinstanties hebben daarom afgesproken dat iedereen in Nederland ouder dan 18 jaar met een bekend verblijfadres een betaalrekening moet kunnen openen. Daartoe kwamen in 2001 de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), het ministerie van Financiën en het Leger des Heils het ‘Convenant inzake een pakket primaire betaaldiensten’, ook wel het ‘Convenant Basisbankrekening’ genoemd, overeen. Het Convenant was bedoeld om diegenen in de samenleving, die om wat voor reden dan ook tot dan toe niet over een betaalrekening konden beschikken, daar alsnog toegang toe te bieden. Om voor een betaalrekening onder het Convenant in aanmerking te komen, moet de aanvrager 18 jaar of ouder zijn, in Nederland wonen en zich kunnen identificeren met een geldig Nederlands paspoort, – identiteitskaart, – rijbewijs of vreemdelingenidentiteitsbewijs (W-document). De nationaliteit van de aanvrager is niet van belang.

Sinds 2001 hebben zich, onder andere, de NVVK (Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren), de Raad voor de Rechtsbijstand (Bureau Wsnp), de Federatie Opvang, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en meerdere brancheorganisaties voor bewindvoerders bij het Convenant aangesloten. Zo kunnen sinds 2008, toen het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (het COA) aansloot, ook personen die asiel hebben aangevraagd en nog geen (definitieve) beslissing op hun aanvraag hebben ontvangen een betaalrekening onder het Convenant aanvragen. In 2015 heeft de NVB haar taken met betrekking tot het Convenant Basisbankrekening overgedragen aan Betaalvereniging Nederland.

De Europese richtlijn betaalrekeningen (Richtlijn 2014/92/EU) uit 2014 geeft veel consumenten in de Europese Unie (verder: EU) een wettelijk recht op het openen en het gebruiken een (basis)betaalrekening. In Nederland is dat recht in 2016 via de Implementatiewet toegang basisbetaalrekening verankerd in de Wet op het financieel toezicht (Wft). Dat maakte aanpassingen in het Convenant Basisbankrekening nodig. Het Convenant was gebaseerd op zelfregulering; er was immers tot 2016 in Nederland nog geen sprake van een wettelijk recht op een basisbetaalrekening, zoals dat er voor de meeste burgers in de EU sindsdien wel is.

Ondanks dat de meeste consumenten in de EU nu een wettelijk recht hebben op het openen en gebruiken van een basisbetaalrekening, heeft het Convenant nog steeds een belangrijke maatschappelijke meerwaarde. Vooral omdat hulpverleningsinstanties een belangrijke rol in het Convenant vervullen, en dan met name voor de volgende twee subgroepen:

  1. consumenten die baat hebben bij een onder het Convenant erkende hulpverleningsinstantie die hen bijstaat in de aanvraag en het gebruik van een (basis)betaalrekening. Hierbij valt te denken aan dak- en thuislozen, mensen die te kampen hebben met ernstige verslavings-, psychiatrische -, en/of schuldenproblematiek, maar bijvoorbeeld ook aan personen die in Nederland asiel hebben aangevraagd, en/of;
  2. consumenten op wie één of meer wettelijke weigerings- of opzeggingsgronden voor een (basis)betaalrekening van toepassing zijn. Denk bijvoorbeeld aan consumenten die zijn veroordeeld voor – of worden verdacht van – een financieel delict. Een overzicht van deze in de wet vastgelegde weigerings- en opzeggingsgronden is te vinden onder ‘Veelgestelde vragen’, en dan onder de vraag ‘Waarom heb ik geen wettelijk recht (meer) op een basisbetaalrekening?’. Als één of meer van deze weigerings- of opzeggingsgronden op een consument van toepassing is , dan vervalt zijn of haar wettelijk recht op een (basis)betaalrekening. Het Convenant biedt de consument in kwestie echter alsnog een mogelijkheid om, onder voorwaarden, een betaalrekening te openen en te gebruiken.

De bij het Convenant aangesloten partners zijn:

  • het ministerie van Financiën en ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid;
  • het Leger des Heils;
  • NVVK (Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren);
  • Raad voor Rechtsbijstand (Bureau Wsnp – Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen);
  • Federatie Opvang;
  • Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG);
  • Betaalvereniging Nederland;
  • de bij het Convenant aangesloten banken (ING Bank, Rabobank, ABN AMRO, SNS Bank en Triodos Bank).

Een actuele lijst van de door Betaalvereniging Nederland erkende hulpverleningsinstanties, die het aanvraagformulier voor een betaalrekening onder het Convenant basisbankrekening kunnen medeondertekenen, is te raadplegen onder aangesloten organisaties.